http://www.dkimages.com/discover/previews/942/664684.JPG

Η απαρχή της δημιουργίας της ανθρώπινης κοινωνίας νοείται από τη στιγμή που εκείνος άρχισε να δημιουργεί λεκτικούς κώδικες επικοινωνίας. Οι λεκτικοί κώδικες ήταν είτε προφορικοί είτε γραπτοί. Πρόκειται στην ουσία για συμβατικούς κανόνες επικοινωνίας οι οποίοι προϋποθέτουν τον συντονισμό δύο ή και περισσοτέρων ανθρώπων, ώστε να επιτευχθεί κοινωνική προσέγγιση, η οποία δεν αφορά μόνο στα πρωταρχικά ένστικτα (αναπαραγωγής, αυτοσυντήρησης). Στην ουσία, η «επισημοποίηση» της επικοινωνίας αυτής σηματοδοτήθηκε με την δημιουργία συμβόλων που έχουν βρεθεί σε διάφορα σπήλαια. Είναι οι πρώτες απόπειρες του ανθρώπου, στην προσπάθειά του να απεικονίσει και να «μοιραστεί» με συνανθρώπους του μία πνευματική του δημιουργία.

http://www.didgeridoos.net.au/images%20bluey/Symbols25cm.gif

Η σημαντικότητα της απεικόνισης, έγκειται στο γεγονός πως ο άνθρωπος προσπαθεί να προσεγγίσει την αντιληπτική ικανότητα των υπόλοιπων μελών της κοινότητας, ώστε να μπορέσει να επικοινωνήσει. Αν κάτι δεν γίνεται άμεσα αντιληπτό από τους υπόλοιπους, το σβήνει και το χαράσσει σε νέα αποτύπωση, προκειμένου να γίνει κοινώς αποδεκτό. Αντίστοιχα, τα υπόλοιπα μέλη προσπαθούν να κατανοήσουν τι ακριβώς αναπαριστά το λεκτικό σκαρίφημα του δημιουργού του, ώστε να υπάρχει κοινό σημείο αναφοράς, σύζευξη. Κάπως έτσι ξεκίνησε και το οικοδόμημα της γλωσσικής επικοινωνίας, το οποίο στην βασική του μορφή είναι προφορικό (σύμφωνα με τους γλωσσολόγους). Δηλαδή, η γραπτή αποτύπωση είναι μία συμβατική κατάσταση που αποσκοπεί κυρίως στην διατήρηση των στοιχείων στο χρόνο, την κατηγοριοποίηση και ανάλυση των γλωσσικών δεδομένων, αλλά και στην χρήση της ως εναλλακτικού τρόπου επικοινωνίας, όταν και όποτε η προφορική μορφή δεν καθίσταται δυνατή ή ικανοποιητική.

Έλληνες φιλόσοφοι

Στην αρχαία Ελλάδα, έγινε για πρώτη ίσως φορά αντιληπτή η αμφίδρομη σχέση μεταξύ γλώσσας και ευφυίας. Ήταν η εποχή στην οποία δόθηκε έμφαση στην τελειοποίηση των γλωσσικών εργαλείων, με σκοπό τον εμπλουτισμό των μέσων επικοινωνίας. Τότε ο άνθρωπος ανακάλυψε ότι η ευφυία έχει σχέση με την παιδεία, δηλαδή με την μετάδοση της γνώσης, την πνευματική κληρονομιά. Την περίοδο εκείνη δεν εννοείτο γνώση χωρίς άμεση επικοινωνία. Ο διάλογος ήταν απαραίτητο εργαλείο για την αναβάθμιση του πνευματικού επιπέδου. Η μελέτη από μόνη της δεν προσέφερε τα επιθυμητά, αφού ο καθένας έφερνε την ήδη υπάρχουσα γνώση στη δική του αποκλειστικά οπτική γωνία, μονοδιάστατη, γεγονός που υποβάθμιζε αυτόματα την ίδια τη γνώση. Έτσι, κάθε πολίτης που δε συμμετείχε στα κοινά (κυρίως συζητήσεις και αποφάσεις) έφερε τον υποτιμητικό τίτλο του «ιδιώτη», δηλαδή του μωρού, εκείνου που δεν ενδιαφέρεται για τίποτα πέρα από τον εαυτό του και τα πρωταρχικά του ένστικτα.

Eagle drawing

Πώς, όμως θα μπορούσε να μεταδώσει ένας άνθρωπος στον διπλανό του ένα συναίσθημα; Όσα αφορούν αντικείμενα, τα πράγματα είναι σχετικά απλά. Χρησιμοποιεί κάποιος περιγραφικά κάποια από τις αισθήσεις (λεκτική απεικόνιση, ηχητική αναπαραγωγή, περιγραφή υφής, τραχύτητας, μεγέθους κλπ). Πώς θα μπορούσε κανείς να περιγράψει έννοιες όπως η ελευθερία, η αγάπη, η αρετή, το ήθος κλπ.; Τότε εισήλθε η έννοια των συμβόλων. Η ελευθερία βρήκε το είδωλό της στο πέταγμα του αετού και του περιστεριού, η ανδρεία και η προσωπικότητα στο λιοντάρι, η κακία και η μοχθηρότητα στο φίδι κλπ. Έτσι, χρησιμοποιήθηκε το αρχέγονο συγκινησιακό σύστημα του εγκεφάλου μας ώστε να συμπάσχουμε με τον διπλανό μας. Πρόκειται για τις ενστικτώδεις εγκεφαλικές αντιδράσεις στο αντίκρισμα των παραπάνω συμβόλων.

Εγκεφαλικοί νευρώνες

Εντούτοις. έννοιες όπως ελευθερία, τέχνες, πίστη, αγάπη δεν έχουν σχέση με σύμβολα. Τα σύμβολα είναι παραστάσεις που προκαλούν συγκινησιακές μνήμες στον εγκέφαλό μας, που είναι ανίκανος να συλλάβει την πραγματική έννοια. Πόσοι άραγε κατανοούν πραγματικά την έννοια Έθνος, από αυτούς που βγάζουν τη σημαία στο μπαλκόνι σε κάθε εθνική επέτειο; Πόσοι κατανοούν το νόημα της διδασκαλίας του Ιησού, του Μωάμεθ ή οποιουδήποτε άλλου ιδρυτή θρησκείας, την ώρα που προσκυνούν σταυρούς, εξαπτέρυγα, πέτρες και εικόνες; Τα σύμβολα είναι για εκείνους που δεν μπορούν να υπερβούν τις αισθήσεις τους και να σμίξουν χώρο και χρόνο σε μία συνισταμένη. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τα σύμβολα για να μεταφέρουν τις σκέψεις τους στο δικό μας κώδικα. Το ίδιο και οι μεγάλοι συνθέτες με το πεντάγραμμο. Το ίδιο και οι φιλόσοφοι με τις λέξεις. Στο μυαλό τους, πεντάγραμμα, λέξεις και σύμβολα γίνονται ένα…Τα υπόλοιπα είναι για εμάς, τους «πτωχούς στο πνεύμα»…

Οφείλω να συμπληρώσω στα παραπάνω ότι δεν είμαι αντίθετος της ύπαρξης και χρήσης συμβόλων και συμβολισμών. Με προβληματίζει η παγίωση της αντανακλαστικής λειτουργίας του οργανισμού μας σε αυτομοτοποιημένες κινήσεις, που συγκινησιακά προκαλούνται κατά την τοποθέτηση ενός συμβόλου στο πεδίο των αισθήσεών μας. Είναι υποχρέωση του καθενός να γνωρίσει τί κρύβεται πίσω από την εικόνα, ή τον ήχο, τη μυρωδιά, τη γεύση, την αφή, ώστε να μελετήσει σε βάθος τον ίδιο του τον εαυτό, τον άνθρωπο, που αποτελεί σύνολο εννοιών τις οποίες δεν κατανοεί και άρα δεν μπορεί να ελέγξει.

Δικαστήριο ζωγραφια

Τα σύμβολα αποτελούν την πρώτη προσέγγιση κάποιου στο γνωστικό αντικείμενο, την έννοια. Ας πάρουμε για παράδειγμα τη γλώσσα την οποία προανέφερα. Είναι ένας κώδικας επικοινωνίας. Τα σύμβολα της γραφής, οι ακουστικές φράσεις, όταν δεν συνοδεύονται από τάση για ανάλυση, έρευνα αποτελούν ψυχρές διατυπώσεις σε στυλ λειτουργίας υπολογιστή. Απλή σειριακή τοποθέτηση φθόγγων σε λογικές σειρές που επιβάλλει ένα λεκτικό πρωτόκολλο. Τα νομικά κείμενα έχουν κατά βάση ψυχρές διατυπώσεις, διότι από την λειτουργική ανάγκη τους είναι δομημένα ώστε να απέχουν από κάθε είδους συναισθηματική φόρτιση. Ο νόμος δε χωρεί συναισθηματισμούς… Παρότι στα νομικά κείμενα η χρήση της γλώσσας είναι ακριβείας, σαν χειρουργικό νυστέρι, ο νόμος αδυνατεί να οριοθετήσει απλές κατά τα άλλα έννοιες όπως τέχνη, ελευθερία, προσβολή, παιδεία, θρησκεία κλπ. Αυτό συμβαίνει γιατί ο νόμος βασίζεται από την αρχή του σε συμβολικές παραστάσεις (κείμενα, λέξεις). Η ζωή του ανθρώπου δεν είναι συμβολικές παραστάσεις. Αυτές απλά χρησιμοποιούνται ως κώδικας επικοινωνίας, συνδετική κόλλα. Είναι αντίστοιχο της επιμονής μας να κολλήσει ξύλο με πέτρα. Προφανώς απαιτείται ειδική κόλλα…

Νόηση

Οι συμβολισμοί αποτελούν το πρωταρχικό στάδιο της νόησης. Στα τελικά στάδια, οι συμβολισμοί καταρρέουν κάτω από την ίδια τους την ανυποστασία και επικρατεί η ίδια η νόηση, αυτούσια. Άλλωστε, αρκεί κανείς να διαβάζει νομικά κατεβατά γύρω από το θέμα της ελευθερίας και μετά να ακούσει αντίστοιχα τραγούδια που έχουν γραφτεί. Η διαφορά είναι η εξής: στην πρώτη περίπτωση η έννοια τείνει να οριστεί συμπιεσμένη σε συγκεκριμένο επικοινωνιακό φορέα (γραφή) και στη δεύτερη να καταλυθεί αποσυμπιεσμένη από τον πρώτο φορέα στην εναλλακτική μορφή επικοινωνίας (εν δυνάμει επικοινωνία, κατανόηση έργου τέχνης).

Οι φωτογραφίες είναι δανεισμένες, κατά σειρά εμφανίσεως, από :
-www.dkimages.com
-www.didgeridoos.net.au
-www.ivcc.edu
-www.birdwatchersdigest.com
-www.transformedpuppet.com
-www.crf-usa.org
-www.boostranking.com
Advertisements